اینجا هستید :
خانه محصولات رایگان شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

چکیده                      

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان ، بناهای اولیه این شیوه به دست سلطان محمود غزنوی از بین می رود سلجوقیان ترکان غز بودند که برای تصرف زمینهای حاصلخیز ازاوراءالنهر به کشور ایران آمدند و به زودی با فتوحات خود توانستند علاوه بر ایران آسیای صغیر را نیز به تصرف درآورند.

بعد از مدتی حکومت به دست ملکشاه سلجوقی افتاد و سرانجام در دوره حکومت سلطان سنجر سلجوقی حکومت این سلسله رو به ضعف نهاد و بعد از مدتی به دست سلسله دیگری به نام خوارزمشاهیان منقرض شد.

از نظر توسعه هنرها بویژه معماری ، عهد سلجوقیان یکی از دوره های درخشان هنری است . معماری عهد سلجوقیان از استحکام و  زیبایی خاصی برخوردار است . اگرچه حدود یک هزار سال از آن دوره می گذرد ولی بناهای باقیمانده  از آن دوره نشان دهنده مهارت و استادی هنرمندان و استادکاران و آگاهی آنان از شیوه های مختلف معماری است. .

ساختن برج و مناره های بلند با استفاده از مصالح مستحکم و مرغوب در شهرها و خارج از شهرها معمول گردید . گنبد نیز از مهمترین عناصر معماری اسلامی ایران است که قبل از اسلام به کار می رفته است.

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

شیوه رازی در معماری

شیوه رازی از قرن چهارم تا قرن ششم هجری به طول می‌انجامد. «آغاز شیوه رازی هر چند مربوط به شمال ایران است اما در ری ‌نضج می‌گیرد بهترین اثرها در ری ساخته می‌شود.

۱- در این شیوه بناهای متفاوتی با عملکردهای مختلف بناشده‌اند.

۲- برجهای آرامگاهی در انواع و اقسام شکلها چون هشت گوش، دایره و… ساخته شده است. ۳- بناهای شبستانی، مثل مساجد، به چهار ایوانی نیز در این دوره صورت می‌گیرد.

۴- گنبدها نیز در انواع شکلها به­وجودآمد.

۵- به لحاظ تزیینات بنا، انواع نقش‌های شکسته (که خطوط مستقیم‌دارد) به روشهای مختلف در این دوره ساخته­ شده است.

۶- گره‌سازی با آجر و کاشی یا معلقی از این دوره آغاز می‌گردد.

۷- گچ‌بریها در این دوره با نهایت دقت به کار گرفته شده است.

نقشه بناها اغلب چهارایوانی و تزئینات مهم آنان آجرکاری و گچبری بود . همچنین ایجاد بناهای گوناگون مانند مساجد ، مدارس ، آرامگاهها وکاروانسراها توسعه پیدا کرد .در این دوره بناها را با مصالح مرغوب  ساختند . خشت های پخته به ابعاد گوناگون مورد استفاده قرار می گرفت   به کمک کاربندی و طاقهای چهاربخش بناها راتزیین می کردند.

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

تاریخچه شیوه رازی

شیوه رازی چهارمین شیوه معماری ایران است که مربوط به سده پنجم تاآغاز سده هفتم (سامانیان ، سلجوقیان و خوارزمشاهیان) می باشد . در این شیوه نغز کاری شیوه پارسی ، شکوه شیوه پارتی و ریزه کاری شیوه خراسانی با هم پدیدار می شود . آغاز شیوه رازی از شمال ایران است و در ری رواج پیدا می کند .

نام ری در قدیم راز بوده است . بناهای اولیه این  دست سلطان محمود غزنوی از بین می رود . سلجوقیان ترکان غز بودند که برای تصرف زمینهای حاصلخیز از ماوراءالنهر به کشور ایران آمدند و به زودی با فتوحات خود توانستند علاوه بر ایران آسیای صغیر را نیز به تصرف درآورند . بدین ترتیب در آغاز قرن پنجم سلسله ترکان سلجوقی تاسیس شد .

از آغاز قرن پنجم هجری قمری سلسله ای ترک نژاد به نام سلجوقیان سلسله های کوچک را یکی پس از دیگری منقرض و خود را به مرزهای ترکیه امروزی رسانید.

گروههایی از این طایفه وارد روم شرقی شده که بعدا موفق به انقراض حکومت روم شرقی شده و به نام سلاجقه آسیای صغیر معروف شدند و پس از آن کشور عثمانی بوجود آمد . سلجوقیان ایران بر سراسر کشور استیلا یافتند و ایجاد یک حکومت مقتدر مرکزی نمودند . بعد از حکومت طغرل نوبت به حکمرانی آلب ارسلان رسید .

معماری شبستانی گنبدخانه که در اواخر شیوه خراسانی معمول گردیده بود ، فراگیرتر شد و سرعت بیشتری یافت و سپس در اوایل قرن پنجم با یک جهش بی سابقه به مساجد چهار ایوانی تبدیل گردید.

مبنای مساجد چهار ایوانی از این زمان تا روزگار معاصر سنت غالب مساجد ایران گردید . از نظر توسعه هنرها بویژه معماری ، عهد سلجوقیان یکی از دوره های درخشان هنری است . معماری عهد سلجوقیان از استحکام و  زیبایی خاصی برخوردار است .

اگرچه حدود یکهزار سال از آن دورهمی گذرد ولی بناهای باقیمانده  از آن دوره نشان دهنده مهارت و استادی هنرمندان و استادکاران و آگاهی آنان از شیوه های مختلف معماری است.

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

در این ادوار ، معماری اعتبار خاصی داشت . نقشه بناها اغلب چهارایوانی و تزئینات مهم آنان آجرکاری و گچبری بود . همچنین ایجاد بناهای گوناگون مانند مساجد ، مدارس ، آرامگاهها و کاروانسراها توسعه پیدا کرد . در این دوره بناها را با مصالح مرغوب می ساختند . خشت های پخته به ابعاد گوناگون مورد استفاده قرار می گرفت و به کمک کاربندی و طاقهای چهاربخش بناها را تزئین می کردند . برای تزیین بنا از گچ بری به پیروی از گچ بری ساسانیان استفاده می کردند از اواسط قرن ششم قطعات بزرگ کاشی با لعاب لاجوردی را مورد استفاده قرار میگیرد.

در میان پدیده های شگفت در معماری گنبد پایگاه بلندی  دارد و دلایل بسیاری در دست داریم که این پدیده شگفت آور زاده نبوغ ایرانی است. با توجه به دشواری پوشش دهنه های بزرگ با فرسب چوبین و مزاحمتی که وجود ستون های متعدد در زمینه تالار برای دید ایجاد می کند به خوبی به اهمیت پوشش گنبدی پی خواهیم برد.

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

معاری شیوه رازی

 در اواخر شیوه خراسانی ساختمان هایی ساخته شدند که به شیوه رازی نزدیک شده بودند مانند گور امیر اسماعیل سامانی مزار ارسلان جاذب ارامگاه های برجی بیشتر به ریخت چهارگوشه پنج گوشه شش گوشه هشت گوشه استوانه و گرداگرد انها پره دار یا ساده ساخته می شد نمونه پنج گوشه ان که در دوره های بعد ساخته شد گور بابا رکن الدین در اصفهان است.

در این شیوه برخی مسجدهای دارای شبستان ستوندار به چهار ایوانی دگرگون شدند. ایوان یکی از فضاهایی بود که پیش از اسلام در معماری ایران ساخته می شد و بدین گونه دوباره بکار گرفته شد.با برداشتن ستونهای نزدیک محراب مسجد وستونهای میانی در پهلوهای  میانسرا،مسجد را به میانسرایی با چهار ایوان ویک گنبدخانه روی طرح شبستانی،تبدیل کردند.

نمونه ان مسجد جامع اردستان است.برخی مسجد زواره را نخستین مسجدی میدانند که از نخست به گونه چهارایوانی ساخته شده،اما کاوش های تازه نشان داده پیش از ان بنایی دیگر در محل وجود داشته است .

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

نیارش

در شیوه رازی ساخت طاق وگنبد بسیار پیشرفت کرد گونه های چفدتیزه دار برای طاق و گنبد به کار رفت. به جای طاق ساده از طاق های چهار بخش،کاربندی،طاق چهار ترک بهره گیری شد.گنبد خاگی با چفد مازه دار در گنبد تاج الملک مسجد جامع اصفهان به کار گرفته شده است.

درشیوه رازی ،ساختمان از بنیاد و پای بست با ساخت مایه مرغوب برپا میشد واجرهای بزرگ و نازک نمای ان را می اراست.از ساختمایه های مهم نمای انرا می اراست.یکی از ساخت مایه های مهم در این شیوه اجر پیش بر است که به گونه سفال لعاب دار یا بی لعاب به کار می رفته است.البته کاربرد ان از زمان ایلامیان باب بود و انرا نگه دارنده نمای ساختمان می دانستند.

در شیوه رازی گونه های نگاره با خطوط شکسته و مستقیم یافت می شود نیز گره سازی با اجر و کاشی که معقلی نیز نامیده می شود از این شیوه اغاز شد.گونه های گچ بری در معماری ایران که در شیوه رازی با نغز کاری بسیار بکار رفته،چنین هستند:

  1. گچ بری “شیر شکری”با بر جستگی کم.
  2. گچ بری ” برجسته” با برجستگی بیشتر.
  3. گچ بری”زبره”با برجستگی بیشتر بدون ساییدگی گوشه ها.
  4. گچ بری”برهشته”بابرجستگی زیاد .
شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

 

مسجد جامع اردستان 

مسجد جامع اردستان بنایی تاریخی در شهر اردستان واقع در شمال استان اصفهان است.معمار بنا استاد محمود اصفهانی است.                         

تاریخچه مسجد جامع اردستان

تاریخچه ساخت مسجد جامع اردستان را می توان به سه دوره تقسیم کرد:

  1. دوره نخست-قرن سوم ه.ق، مسجد به صورت گنبدی ساخته شد.
  2. دوره دوم-در قرن سوم و چهارم ه.ق از صورت گنبدی به مسجدی کوشک مانند تبدیل شد.
  3. ،دوره سوم-در قرن ششم ه.ق در عهد سلجوقیان مسجد ویران و به صورت چهار ایوانی بنا شده است.

بنا دارای دو تاریخ احداث است،یکی ۵۵۳هجری قمری که در انتهای کتیبه بزرگ شبستان گنبدی امده و دیگری ۵۵۵هجری قمری که در ایوان جنوبی شبستان ثبت شده است و به ظاهر چنین می نماید که شبستان و ایوان همزمان ساخته شده اند.

مسجد جامع اردستان به سبک مسجد جامع اصفهان بنا شده و اکنون مسجدی چهار ایوانی است.این مسجد ورودی های متعددی دارد.ورودی اصلی که دالان طویل است،در گوشه جنوب غربی مسجد قرار دارد که از یک سو به محله فهره،واز یک سوی دیگر به دشت محال راه دارد.

نمای این ورودی از یک قوس دو طاق نمای محرابی شکل، دو نیم ستون اجری ،دو قاب تزیینی و دو سکوی اجری تشکیل شده  است.در قسمت شمالی مسجد دو ورودی قرار گرفته،یکی به مدرسه علمیه متصل است و دیگری به فاصله اندکی،گذر شمالی را به داخل مسجد مرتبط می کند.این ورودی های متعدد عامل ارتباط فضاهای اطراف با مسجدند.

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

مسجد جامع اردستان از چهار ایوان تشکیل شده  که به شرح زیر میباشد:

صفه صاحب الزمان

صفه جنوبی که شامل ایوان و گنبد خانه می باشد گنبد این صفه روی ساختمان مربعی شکلی که توسط گوشوارها به ۸ ضلعی و ۱۶ ضلعی تبدیل شده است و زمینه دایره شکلی را که گنبد بر روی ان سوار شده مهیا گردیده وضع طاق بندی و آجر کاری زیر گنبد از شاهکارهای هنری  فوق العاده مهم دوران سلجوقی و متعلق به اواخر قرن پنجم ه.ق م باشد.

در گنبد خانه مسجد کتیبه های زیبا به خط ثلث در طاق های قوسی و اطراف شبستان به چشم می خورد که در نگاه اول استنباط می گردد که فرد خیری به نام محمود اصفهانی معروف به غازی در سال ۵۵۱ هـ . ق آن را تعمیر نموده است.

ایوان شمالی

این ایوان که به صفه صفا معروف است در دوران پادشاهی شاه طهماسب صفوی و به سعی و کوشش و توسط معمار استاد حیدر علی بن ذوالفقار اردستانی از معماران زبردست قرن دهم هجری تکمیل گردیده است.

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

ایوان شرقی

این ایوان به صفه امام حسین و یا صفه امیر جمله معروف می باشد که در قرن یازدهم هـ . ق به اهتمام میر محمد سعید ملقب به امیر جمله الملک ارسادات عظام حسینی اردستان احداث شده و موقوفه ای بر آن مقرر داشته و بر روی دری که یک لنگه از آن موجود است این شعر زیبا حک شده است:

  ساخت رکن این مسجد به صفا                     جمله الملک آن سعید لقا

ایوان غربی

این ایوان به صفه امام حسن مجتبی (ع) و یا حکیم الملک معروف است در این صفه کتیبه ای به خط نستعلیق وجود دارد که قسمتهایی از آن خراب شده در سقف این ایوان نقاشی ها و آیات قرآنی به طرز زیبایی نقش بسته و در بالای آن مناره ای قرار دارد و می توان از ساکنان آن اهالی آقای طالبی را نام برد که نقش اساسی در تعمیرهت و حفظ این منبع ارزشمند ایرانی دارند.

مسجد جامع اردستان برش های عرضی و طولی

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

مسجدجامع اردستان”نقشه کنونی”

 

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

 

مسجد جامع اردستان مرحله نخست گسترش بر روی بنای شبستانی:قرن ششم

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

شیوه رازی،مسجد جامع اردستان

درباره نویسنده

بهناز عزیزی زیباترین معماری من ساختن ذهن و دل خویشتن است...

هنوز دیدگاهی منتشر نشده است

  • سلام ،خوش آمدید , مهمان